Some Observations on the Approach of Ittibāʿ in Mamluk Egypt and Its Transmission to Anatolia “The Case of Jamāl al-Dīn al-Aksarāyī and Ibn Abī al-ʿIzz al-Ḥanafī”

Authors

  • Ahmet İnanır TOGÜ

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20702563

Keywords:

Ittibāʿ, Mamluks, Anatolia, Ibn Abī al-ʿIzz, Jamāl al-dīn al-Aksarāyī.

Abstract

Ittibāʿ is a concept in Islamic legal thought that denotes adherence to a legal opinion or practice on the basis of its evidential foundations. As a technical term, it refers to following the view of a scholar or a legal school while taking into consideration the sharʿī proofs upon which it is based, thereby distinguishing it from taqlīd, which is generally regarded as adherence independent of evidence. In classical fiqh literature, ittibāʿ signifies a conscious and evidence-based commitment, particularly for individuals who are not mujtahids but possess a certain level of scholarly competence, whereas taqlīd is often defined as adopting a legal opinion without examining the nature of its evidence. For this reason, many legal theorists regarded ittibāʿ as an approach that encourages the preference of opinions supported by stronger evidence. This study examines the transmission of the concept of ittibāʿ, which emerged in Mamluk Egypt, to Anatolia through the examples of Jamāl al-Dīn al-Aqsarāyī (d. 791/1389) and Ṣadr al-Dīn ʿAlī b. ʿAlī b. Muḥammad Ibn Abī al-ʿIzz al-Ḥanafī (d. 792/1390). Representing a balance between adherence to legal schools and direct engagement with scriptural sources, ittibāʿ became a significant methodological issue in later Islamic thought. The findings indicate that it was not an anti-madhhab movement but rather an approach that provided flexibility against rigid madhhab partisanship.

References

Aksarâyî, Cemâleddin Muhammed b. Muhammed. Kitâb-u Redd-i Şerh-i Mecmai’l-bahreyn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih, 1472: vr. 1a-96b.

Bâbertî, Ekmeleddin Muhammed b. Muhammed b. Mahmud. “en-Nüketü’z-zarîfe fî tercîh-i mezheb-i Ebî Hanife”, Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 1384, vr. 204b-211b.

Bâbertî, Ekmeleddin Muhammed b. Muhammed b. Mahmud. Tercihü’l-Mezhebi’l-Müsemma: en-Nuketü'z-Zarîfetü fî Tercîh-i Mezheb-i Ebî Hanife. haz. Bele Hasan Ömer Müsaid. Riyad: Kral Suûd Üniv Eğitim Fak. Yay., 1997.

Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük Tefsir, Ankara: 1960.

Furkani, Mehterhan. “Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şâdgeldi Paşa ve Ed-Dürerü’l-mensûretü fi’l-Furûʻ Adlı Eserin Kendisine Nispeti”. Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu. (21-23 Nisan 2017): 389-398).

İbn Ebi’l-İzz el-Hanefi el-Ezdî, Sadruddin Ali b. Ali b. Muhammed. ed-Dürerü’l-mensûretü fi’l-furûʿ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Antalya Tekelioğlu, 333/2, vr. 133-140.

İbn Ebi’l-İzz el-Hanefi el-Ezdî, Sadruddin Ali b. Ali b. Muhammed. ed-Dürerü’l-mensûretü fi’l-Furû, İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 1541/4, vr. 40-71

İbn Ebi’l-İzz, Sadrüddin Ali b. Ali b. Muhammed el-Hanefî el-Ezdî. el-İttibâ'. thk. Muhammed Ataullah Hanif-Ebu Suheyb Abdullah b. Asım el-Karyûti. Lahor: Mektebetü's-Selefiyye, 2. Baskı, 1985.

İbn Kemal, Ahmed b. Süleyman. Risâle fî duhûli veledi’l-bint fi’l-mevkûf ʿalâ evlâdi’l-evlâd. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Süleymaniye, 1049.

İnanır, Ahmet - İbrahimoğlu, İbrahim. Cemaleddin Muhammed Aksarayî’nin Kitab-u Redd-i Şerh-i Mecmai’l-Bahreyn Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. Ankara: Son Çağ Yayınları, 2024.

İnanır, Ahmet. “Ekmelüddin el-Bâbertî’nin ‘en-Nüketü’z-Zarîfetü fî Tercihi Mezhebi Ebî Hanîfe’ Adlı Risalesi Bağlamında Türklerin Hanefîliği Tercih Gerekçeleri”. İslâmî İlimler Dergisi 7/2 (Güz 2012), 77-93.

İnanır, Ahmet. “İbn Kemal’in ‘Risâle fî duhûli veledi’l-bint fi’l-mevkûf alâ evlâdi’l-evlâd’ Adlı Risalesi Bağlamında Osmanlı Zürrî (Evlatlık-Evlâdiye) Vakıf Uygulamasında ‘Evlâdü’l-Evlâd’ Meselesi”. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, sy. 2 (2012): 44–62.

İnanır, Ahmet. “Sıbt İbnü’l-Cevzî’nin “el-İntisâr ve’t-tercîh li’l-mezhebi’s-sahîh” Adlı Eseri Bağlamında Hanefi Mezhebinin Diğer Mezheplere Tercih Edilme Gerekçeleri”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 48 (Haziran2020), 203-239.

Konyalı, İbrahim Hakkı. Âbideleri ve Kitâbeleri ile Niğde ve Aksaray Tarihi. İstanbul: Fatih Matbaası, 1974.

Leknevî, Muhammed b. Abdülhayy, Fevâidü’l-Behiyye fi Terâcimi’l-Hanefiyye, Kahire: 1324.

Öz, Mustafa. “Cemâleddin Aksarâyî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7: 308-309. İstanbul: TDV Yayınları,1993.

Sıbt İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Muzaffer Şemsüddîn Yûsuf b. Kızoğlu et-Türkî el-Avnî el-Bağdâdî. el-İntisâr ve’t-tercîh li’l-mezhebi’s-sahîh, Ta'lik: Muhammed Zâhid b. Hasan el-Kevserî. İstanbul: Enver matbaası, 1360/1941.

Taşköprüzade, Ahmed. Şakâyık. İstanbul: Çağrı Yay., 1989.

Published

2026-06-15

How to Cite

İnanır, Ahmet. 2026. “Some Observations on the Approach of Ittibāʿ in Mamluk Egypt and Its Transmission to Anatolia ‘The Case of Jamāl Al-Dīn Al-Aksarāyī and Ibn Abī Al-ʿIzz Al-Ḥanafī’”. Sublime Porte, no. 2 (June):1-11. https://doi.org/10.5281/zenodo.20702563.

Issue

Section

Articles