Scent, Status, and Ritual: The Place and Continuity of the Rose in Ottoman Social Memory
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20701769Keywords:
Ottoman Empire, Material Culture, Rose and Rose Water, Consumption Patterns, Olfactory CultureAbstract
Consumption patterns in the Ottoman Empire constitute a cultural foundation upon which social identity and status hierarchies are perpetually reconstructed. This study scrutinizes rose and rose water—primary tangible elements of Ottoman material culture—within the framework of historical continuity. Throughout the Empire’s six-century trajectory, the rose transcended its status as a mere agricultural commodity, evolving into a "cultural object" and "symbolic capital" central to institutionalized consumption etiquette. Drawing upon archival documents, particularly the Imperial Kitchen (Matbah-ı Âmire) registers, and literary sources, the research analyzes rose consumption across three primary dimensions: First, its role as a bureaucratic necessity and a signifier of state grandeur and legitimacy, spanning from the palace kitchens to sacred rituals. Second, the diffusion of this olfactory culture from the elite strata into the micro-spaces of daily life—ranging from festive greetings to healing practices—thereby constructing a collective "olfactory memory." Third, the enduring presence of rose usage as an "ancient custom" (âdet-i kadîme) that manifested cultural resilience despite political and economic fluctuations. In conclusion, this study positions the rose not merely as a commodity, but as a key sociological indicator for comprehending the Ottoman social fabric, hierarchical order, and spiritual climate through its persistent historical continuity.
References
BOA, A.DVNSMHM.s, 71/53. (13-12-1001).
BOA, AE. SABH.I, 344-24050. (05-08-1201).
BOA, AE. SAMD.III, 84/8462. (01-09-1124).
BOA, AE.SMST III, 135/10609. (29-04-1183).
BOA, C.EV, 239/14930. (29-06-1245).
BOA, C.ML.d, 78/3560. (29-06-1248).
BOA, C.ML.d, 293/11986. (29-12-1247).
BOA, C.SM, 13/686. (29-12-1096).
BOA, C.SM, 53/2698. (13-08-1231).
BOA, C.SM, 94-4731. (27-03-1128).
BOA, D.BŞM.d, 140. (01-11-1032).
BOA, D.BŞM.d, 4135. (11-08-1184).
BOA, EV.d, 14167. (21-04-1266).
BOA, HH. d,25029. (12-11-1303).
BOA, İE. SM, 21/2224. (20 -8-1112).
BOA, İE.SM, 3/193. (29-12-1096).
BOA, İE.SM, 8/793. (25-01-1091).
BOA, İE.SM.d, 12/1221. (29-01-1083).
BOA, MAD.d, 10391. (29-12-1263).
BOA, MAD.d, 16338. (29-12-1016).
BOA, MAD.d, 20334. (29-12-1068).
BOA, TS.MA.d, 938. (29-12-1046).
BOA, TS.MA.d, 1195/26. (21-03-1222).
BOA, TS.MA.d, 2353. (16-09-1123).
BOA, TS.MA.d, 4273. (01-03-1097).
BOA, TS.MA.d, 5125. (29-12-1106).
BOA, TS.MA.d, 6046. (11-04-1021).
BOA, TS.MA.d, 9636. (01-01-972).
BOA, TS.MA.e, 285/40. (20-08-1225-6).
BOA, TS.MA.e, 527/79. (02-01-1099).
BOA, TS.MA.e, 884/53. (29-12-1211).
BOA, TS.MA.e, 917/40. (21-12-1191).
Edirne Vilayet Salnamesi, Sayı: 2. (R. 1288 / M. 1872-73).
Abdülaziz Bey. Osmanlı Âdet, Merasim ve Tabirleri: Âdât ve Merâsim-i Eskiye, Tabirât ve Muâmelât-ı Kavmiye-i Osmaniye. Haz. Kâzım Arısan ve Duygu Arısan Günay. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1995.
Abdurrahman Hibrî. Enîsü’l-Müsâmirîn (Edirne Tarihi 1360-1650). Haz. Ratip Kazancıgil. İstanbul: Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları, 1996.
Akyıldız, Ali. Para Pul Oldu: Osmanlı Dünyasında Kâğıt Para, Kaime’ye Geçiş Süreci. İstanbul: İletişim Yayınları, 2012.
Akyüz, Kenan vd. Fuzûlî Divanı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1990.
Altıntaş, Ayten. Gül Gül Suyu: Tarihte, Tedavide ve Gelenekteki Yeri. İstanbul: Maestro Yayınları, 2010.
And, Metin. Osmanlı Şenliklerinde Türk Sanatları. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1982.
Appadurai, Arjun. The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective. New York: Cambridge University Press, 1986.
Assmann, Jan. Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. New York: Cambridge University Press, 2011.
Atasoy, Nurhan. Hasbahçe: Osmanlı Kültüründe Bahçe ve Çiçek. İstanbul: Koç Kültür Sanat Yayınları, 2002.
Aydın, Hilmi. Hırka-i Saadet Dairesi ve Mukaddes Emanetler. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2004.
Ayvazoğlu, Beşir. “Gül”. İçinde Türkler, cilt 11, Ed. Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek ve Salim Koca., 854–864. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
Ayvazoğlu, Beşir. Güller Kitabı: Türk Çiçek Kültürü Üzerine Bir Deneme. İstanbul: Kapı Yayınları, 2011.
Baudrillard, Jean. For a Critique of the Political Economy of the Sign. Çev. C. Levin. New York: Telos Press, 1981.
Baytop, Turhan. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2007.
Baytop, Turhan. Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi (Geçmişte ve Bugün). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 1999.
Baytop, Turhan. Türkiye’de Eski Bahçe Gülleri. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2001.
Beeton, Isabella. The Book of Household Management. London: S. O. Beeton, 1861.
Bilgin, Arif. “Matbah-ı Âmire”. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 28, 110–113. İstanbul: TDV Yayınları, 2003.
Bilgin, Arif. Osmanlı Saray Mutfağı. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2004.
Boseva, Kalina ve Yulia Z. Bosseva. “Edible and Medicinal Plants in the Mediaeval Cloister Gardens of West Europe, 800s-900s AD”. Phytologia Balcanica 22, no. 2 (2016): 161–166.
Bourdieu, Pierre. The Logic of Practice. Çev. Richard Nice. Stanford: Stanford University Press, 1990.
Bozkurt, Nebi. “Koku”. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 26, 150–151. İstanbul: TDV Yayınları, 2002.
Brown, Bill. “Thing Theory”. Critical Inquiry 28, no. 1 (2001): 1–22.
Busbecq, Ogier Ghiselin de. Türkiye’yi Tanıyan İlk Avrupalı: Busbecq’in Türkiye Mektupları. Çev. Derin Türkömer. İstanbul: Doğan Kitap, 2005.
Classen, Constance. Worlds of Sense: Exploring the Senses in History and Across Cultures. London: Routledge, 1993.
Cwiertka, Katarzyna J. Modern Japanese Cuisine: Food, Power and National Identity. London: Reaktion Books, 2006.
Çavuşoğlu, Mehmet. Necati Bey Divanı’nın Tahlili. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1971.
Dalby, Andrew. Food in the Ancient World from A to Z. London: Routledge, 2003.
Denny, Walter B. Gardens of Paradise: 16th Century Turkish Ceramic Tilework. İstanbul: Ertuğ & Kocabıyık, 1998.
Eldem, Edhem. Death in Istanbul: Death and its Rituals in Ottoman-Islamic Culture. İstanbul: Ottoman Bank Archives and Research Centre, 2005.
Erdemir, Ayşegül Demirhan. “Ahlât-ı Erbaa”. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 2, 24. İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
Erdinç, Ünal. “Isparta ve Gül”. İçinde Geçmişten Günümüze Isparta, Ed. Hüseyin Gül - Songül Boybeyi., 462–463. Ankara: AKDTYK Yayınları, 2009.
Ertuğ, Zeynep Tarım. “Osmanlı Devlet Teşrifatında Hırka-i Şerif Ziyareti”. Tarih Enstitüsü Dergisi 16 (1998): 37-45.
Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî. Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: 1. Kitap. Haz. Orhan Şaik Gökyay. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1996.
Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî. Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: 3. Kitap. Haz. Seyit Ali Kahraman ve Yücel Dağlı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006.
Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî. Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi: 9. Kitap. Haz. Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman ve Robert Dankoff. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2005.
Eyice, Semavi. “Ayasofya”. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 4, 206–210. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
Faas, Patrick. Around the Roman Table. Chicago: Chicago University Press, 1994.
Faroqhi, Suraiya. Subjects of the Sultan: Culture and Daily Life in the Ottoman Empire. New York: I.B. Tauris, 2000.
Faroqhi, Suraiya. The Ottoman Empire and the World Around It. London: I.B. Tauris, 2004.
Freeman, Margaret B. Herbs for the Mediaeval Household: For Cooking, Healing and Divers Uses. New York: Metropolitan Museum of Art, 1943.
Gedük, Serkan. “Osmanlı Saray Kültüründe Buhur ve Gülsuyu Geleneği”. Topkapı Sarayı Müzesi Yıllığı 6 (2013): 124–141.
Gell, Alfred. Art and Agency: An Anthropological Theory. Oxford: Clarendon Press, 1998.
Goody, Jack. The Culture of Flowers. Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
Göçek, Fatma Müge. East Encounters West: France and the Ottoman Empire in the Eighteenth Century. Oxford: Oxford University Press, 1987.
Hamadeh, Shirine. The City's Pleasures: Istanbul in the Eighteenth Century. Washington: University of Washington Press, 2008.
Hezarfen Hüseyin Efendi. Telhîsü'l-Beyân Fî Kavânîn-i Âl-i Osmân. Haz. Sevim İlgürel. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1998.
Hieatt, Constance B. ve Sharon Butler (ed.). Curye on Inglysch: English Culinary Manuscripts of the Fourteenth Century. London: Oxford University Press, 1985.
Howes, David (ed.). The Varieties of Sensory Experience: A Sourcebook in the Anthropology of the Senses. Toronto: University of Toronto Press, 1991.
İbn-i Sînâ. El-Kânûn fi't-Tıbb. Çev. Esin Kahya. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2003.
İbnü’ş-Şerîf. Yâdigâr. Haz. Eren Akçiçek. İstanbul: Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği Yayınları, 2004.
İpek, Nedim. Rumeli’den Anadolu’ya Türk Göçleri. Ankara: TTK Yayınları, 1994.
Ishige, Naomichi. The History and Culture of Japanese Food. London: Routledge, 2011.
Işın, Priscilla Mary. Bountiful Empire: A History of Ottoman Cuisine. London: Reaktion Books, 2018.
Işın, Priscilla Mary. Gülbeşeker: Türk Tatlıları Tarihi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2009.
Kaşgarlı Mahmud. Divan-ı Lügati’t-Türk. Çev. Besim Atalay. Ankara: TDK Yayınları, 1939.
Kuban, Doğan. Osmanlı Mimarisi. İstanbul: YEM Yayın, 2007.
Kurnaz, Cemal. “Gül”. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 14, 219–222. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
Kutluer, İlhan. “Câlînûs”. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 7, 32–34. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
Kütükoğlu, Mübahat S. Osmanlılarda Narh Müessesesi ve 1640 Tarihli Narh Defteri. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1983.
Latour, Bruno. Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Network Theory. Oxford: Oxford University Press, 2005.
Levend, Agâh Sırrı. Divan Edebiyatı: Kelimeler ve Kavramlar, Kazalar ve Şahsiyetler. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1984.
Lévi-Strauss, Claude. The Raw and the Cooked: Introduction to a Science of Mythology. Çev. John ve Doreen Weightman. New York: Harper & Row, 1969.
Markham, Gervase. The English Housewife. Ed. Michael Best. Montreal: McGillQueen's University Press, 1986.
Mauss, Marcel. The Gift: Forms and Functions of Exchange in Archaic Societies. Çev. Ian Cunnison. London: Cohen & West Ltd., 1954.
McCarthy, Justin. Death and Exile: The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims, 1821-1922. Princeton: Darwin Press, 1995.
Merçil, Erdoğan. Türkiye Selçuklularında Meslekler. Ankara: TTK Yayınları, 2000.
Miller, Daniel. “Materiality: An Introduction”. In Materiality, edited by Daniel Miller, 5–7. Durham: Duke University Press, 2005.
Murphey, Rhoads. Ottoman Warfare, 1500-1700. New Jersey: Routledge, 1999.
Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapi Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. Cambridge: MIT Press, 1991.
Necipoğlu, Gülru. The Age of Sinan: Architectural Culture in the Ottoman Empire. New Jersey: Princeton University Press, 2005.
Okuyucu, Cihan. Şiir ve Hakikat: Divan Edebiyatı Yazıları. İstanbul: Kapı Yayınları, 2011.
Osman, Rıfat. Edirne Sarayı. Haz. Ahmed Süheyl Ünver. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1989.
Öney, Gönül. Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları. Ankara: İş Bankası Kültür Yayınları, 1992.
Pala, İskender. Ansiklopedik Divân Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları, 2004.
Pamuk, Şevket. Osmanlı İmparatorluğu’nda Paranın Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları, 1999.
Plat, Hugh. Delightes for Ladies. Ed. G.E. Fussell ve K.R. Fussell. London: Crosby Lockwood and Son, 1955.
Potter, Jennifer. Seven Flowers: And How They Shaped Our World. London: Atlantic Books, 2013.
Quataert, Donald. Ottoman Manufacturing in the Age of the Industrial Revolution. Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
Quataert, Donald. The Ottoman Empire, 1700-1922. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
Refik, Ahmet. Hicri On Birinci Asırda İstanbul Hayatı (1000-1100). İstanbul: Devlet Matbaası, 1931.
Sak, İzzet. “Osmanlılarda Çiçek Sevgisi ve Çiçekçilik”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 19 (2006): 164–168.
Sâlih bin Nasrullâh (Hekimbaşı). Gâyetü’l-Beyân fî Tedbîri Bedeni’l-İnsân. Haz. Mahmut Tokaç vd. İstanbul: Bezmialem Vakıf Üniversitesi Yayınları, 2013.
Samancı, Özge. 19. Yüzyıl İstanbul Mutfağı. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2019.
Sarı, Nil. Osmanlılarda Tıp Ahlakı. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları, 2015.
Schimmel, Annemarie. And Muhammad Is His Messenger: The Veneration of the Prophet in Islamic Piety. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1985.
Schimmel, Annemarie. As Through a Veil: Mystical Poetry in Islam. New York: Columbia University Press, 1982.
Schimmel, Annemarie. Güzelliğin Şarkısı: İslam Sanatı ve Kültüründe Semboller. Çev. Ömer Saruhanlıoğlu. İstanbul: Okuyan Us Yayınları, 2004.
Schimmel, Annemarie. İslam'ın Mistik Boyutları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2001.
Seaton, Beverly. The Language of Flowers: A History. Charlottesville: University Press of Virginia, 1995.
Shirane, Haruo. Japan and the Culture of the Four Seasons: Nature, Literature, and the Arts. New York: Columbia University Press, 2012.
Şirvâni, Muhammed bin Mahmud-ı. Kitâbü’l-Müntehab. Haz. Mustafa Koç ve Eyüp Tanrıverdi. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Tıbbi Bitkiler Bahçesi Yayınları, 2014.
Tarlan, Ali Nihat. Hayâlî Bey Dîvânı. İstanbul: Akçağ Yayınları, 1992.
Tavernier, Jean-Baptiste. Travels: Six Voyages Through Turkey and Persia to the Indies. London: 1684.
Terzioğlu, Arslan. Helvahâne Defteri ve Topkapı Sarayında Eczacılık. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 1992.
Tufan, Ömür. “Helvahâne ve Osmanlı’da Helva Kültürü”. İçinde Türk Mutfağı, Ed. Arif Bilgin - Özge Samancı., 129–130. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2008.
Tursun Beg. Târîh-i Ebü’l-Feth. Haz. Mertol Tulum. İstanbul: Fetih Cemiyeti Yayınları, 1977.
Uluçay, M. Çağatay. Harem II. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1992.
Unschuld, Paul Ulrich. Medicine in China: A History of Pharmaceutics. Berkeley: University of California Press, 1986.
Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Devleti’nin Saray Teşkilatı. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1988.
Wilson, C. Anne. Food and Drink in Britain: From the Stone Age to the 19th Century. Chicago: Chicago Review Press, 2003.
Yerasimos, Marianna. 500 Years of Ottoman Cuisine. İstanbul: Boyut Yayın Grubu, 2005.
Yerasimos, Marianna. 500 Yıllık Osmanlı Mutfağı. İstanbul: Boyut Yayın Grubu, 2005.
Yerasimos, Stéphane. Sultan Sofraları: 15. ve 16. Yüzyılda Osmanlı Saray Mutfağı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
Yusuf Has Hacip. Kutadgu Bilig. Çev. Reşid Rahmeti Arat. Ankara: TDK Yayınları, 2008.
Yücel, Yaşar. 1640 Tarihli Es’ar Defteri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1992.
Zakaryan, Agop. Gül ve Mahsulatı. İzmir: İzmir Vilayet Matbaası. 1311 (1895).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Zeliha Buket KALAYCI
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
